Motto:

  „ Świadomość własnej przeszłości, pomaga nam włączyć się

  w długi szereg pokoleń, by przekazać nam wspólne dobro – Ojczyznę”

                Jan Paweł !!

                                 Dzieje

                                 Rodu Wacławowiczów
                            na tle historii m. Chrzanowa

                       Herb .Chrzanowa     i     flaga Chrzanowa

Opis herbu:

Wizerunek tarczy stylizowany jest na kartusz, z ornamentem zwijanym, z którego zwisają szyszki chmielu. Tarcza podzielona pionowo na dwa pola.

W prawym złotym polu są poziome czarne pasy, a na nich pionowo rozpięty wieniec zielony z fleuronami.
W polu lewym czerwonym jest orzeł biały ze złotą koroną. Herb wieńczy złota krolewska pięciopałkowa korona  z czerwonym podbiciem.
Herb Chrzanowa wywodzi się od herbu Księstwa Warszawskiego, do którego Chrzanów zostal przyłączony w 1809 roku. Po upadku Księstwa nadal przez pewien czas pozostaje własnością Alberta Kazimierza księcia saskiego i cieszyńskiego.
Obecny wizerunek herbu został zatwierdzony aktem prawnym w 1990 roku.

Flaga Chrzanowa ustanowiona została w 1964 roku.

Geneza Nazwiska Wacławowicz:

Wg Prof.Kazimierza Rymuta - "Słownik nazwisk współcześnie w Polsce uzywanych"pierwotna forma tego nazwiska jest patronimiczna (odojcowska) , czyli utworzona od imienia  ojca Wacław. Wacławowiczem zwano syna Wacława. "Młody Wacławowicz" - tak mówilo się na przykład o synie Wacława III Adama, księcia Cieszyńskiego w XVI wieku. Zmiany następowały w średniowieczu, glownie pod wpływem języka czeskiego.
Pochodzenie imienia Wacław, a wcześniejszych form tego imienia: Więcesław, Więclaus, Wenslaus, Więcław, Więsław -   notowane od XIII wieku  w Polsce,  jest czysto starosłowiańskie. W Polsce występuje juz od 1598 r. najpierw jako nazwa osobowa, a potem staje się nazwiskiem.

Występowanie nazwiska Wacławowicz w Polsce:

wg internetowej wersji "Słownika nazwisk współcześnie w Polsce uzywanych"pod red.Prof.Kazimierza Rymuta, na początku lat 90. XX wieku, zamieszczonej w portalu http:/www.moikrewni.pl

W Polsce jest 89 osób, noszących nazwisko Wacławowicz.  Zamieszkują oni w 17. róznych powiatach i miastach. Najwięcej zameldowanych jest w Mysłowicach (16)

Dalsze powiaty to:

Lwówek Śląski                (10)

Bochnia                            (9)

Wołów                              (8)

Ruda Śląska                     (7)

Bieruń i Lędziny               (5)

Zgierz                               (6)

m.Wrocław                      (5)

Tychy                                (5)

Stargard Szczeciński      (4)

Nazwisko Wacławowicz jest bardzo popularne na kresach wschodnich, na Bialorusi i Ukrainie. We Lwowie i okolicznych wioskach np. we wsi Sambor często spotykamy to nazwisko.  Rodzina Waclawowiczów, ktorej dzieje opisuje, być może w dalekiej przeszłosci tj. przed XVII  wiekiem wywodzi się z tych terenów. Za tą teorią przemawia liczna zachowane do dzisiaj korespondencja jeszcze sprzed II-giej  wojny światowej z członkami rodziny zamieszkujacej Ukrainę, oraz zdjęcia rodzinne. Niestety osoby na tych zdjęciach są dla nas nieznane (nierozpoznane). Kolebką rodzinną Waclawowiczów przedstawionych w moim drzewie genealogicznym jest miasto Chrzanów, woj.Małopolska (dawna Galicja). Nazwisko Wacławowicz w historii Chrzanowa występuje juz od  XVII wieku. 

                   Krótka historia miasta Chrzanowa

Chrzanów to miasto powiatowe położone w malowniczym zakątku Małopolski nad rzeką Chechło (lewy dopływ Wisły) na pograniczu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i Wyżyny Śląskiej. Jest to miejscowość o średniowiecznym rodowodzie.

Kolonizacja tego obszaru rozpoczęła się pod koniec paleolitu. Docierały tu ludy łowców reniferów, pózniej napływała ludność naddunajska. Świadczą o tym liczne wykopaliska w tych okolicach i zachowane cmentarzyska. Ponowne osadnictwo nastąpiło w IV wieku n.e.

                                           W VII wieku istniała tu kasztelania.

Początek powstania miasta przypada na wiek XII i XIV za króla Kazimierza Wielkiego.
Prawa miejskie Chrzanów otrzymał w XIV wieku. Pierwszymi właścicielami miasta byli Ligęzowie. Najpierw rozwija się tu handel, potem wydobycie rud ołowiu, cynku i zelaza. Ludność zajmowała się rzemiosłem np. tkactwem i innymi zawodami usługowymi np. rzeznictwem, szewstwem, krawiectwem, kowalstwem, kuśnierstwem itp.

W XVII wieku następuje upadek miasta, m.in. na skutek pozarów i epidemii.

Miasto przechodzi w ręce innych właścicieli.                                                                      Urząd wójta miasta istniał od średniowiecza do roku 1839.             
        
Wójtem miasta Chrzanowa w latach 1692 - 1700 był przodek rodu Waclawowiczów, Wojciech Wacławowicz. Był on właścicielem kilku kamienic, połozonych w rynku miasta.
Pierwsza wzmianka o nabyciu domu w Chrzanowie przez Żyda Abrama Szajnowicza pochodzi z 1673 r .  Nabył on dom od Wojciecha Wacławowicza. Żydzi zajmowali się handlem ołowiem, prowadzili lombard i wykonywali inne zawody usługowe.
Pierwszy napływ Żydow zaistniał w XVI wieku, a w XVII wieku jest ich juz tak dużo , ze powstaje gmina wyznaniowa, sąd rabinacki, synagoga i cmentarz zydowski.
Na początku XX wieku Zydzi stanowią większość w radzie miasta, a w 1939 roku stanowią 50% ludności miasta.

W okresie rozbiorów Chrzanów jest kolejno : częścią Galicji Zachodniej, Księstwa Warszawskiego, Rzeczypospolitej Krakowskiej, a od 1846 r. częścią Galicji.  Od 1846 roku następuje pomyślny okres dla rozwoju miasta.

                         
 
                                  Plan miasta Chrzanowa w 1835 roku

                     
Ludność chrzanowska uczestniczy w powstaniach narodowych; byli w Legionach Dąbrowskiego, brali udzial w powstaniu listopadowym, krakowskim i styczniowym.
Wielu mieszkańców, za udział w powstaniu styczniowym, było skazanych na wysyłkę na Sybir. Jednym z nich z Chrzanowa był Walery Wacławowicz.
Mężem zaufania Komitetu Narodowego był  Jan Oczkowski,  przodek Józefy Oczkowskiej, matki mojego ojca. Jan Oczkowski  był wieloletnim burmistrzem Chrzanowa.
W 1838 roku powstaje plan upiększenia miasta, w 1847 - uruchomiono linię kolejową, w 1854 - Chrzanów zostaje siedzibą powiatu, w 1866 - załozono sieć wodociągową, w 1852 - powstaje głębinowa kopalnia rud cynkowo-ołowiowych "Matylda".

                                              Plan miasta Chrzanowa w roku 1910

 

                  Rynek w Chrzanowie pod koniec XIX wieku na widokówkach

Ostatnim właścicielem miasta jest rodzina Loewenfeldow i w ich rękach Chrzanow pozostaje do 1939 roku. Początek II wojny światowej, Niemcy wkraczają do Chrzanowa 4 września. Chrzanów i okolice uznane są za ziemie rdzennie niemieckie i zostają przyłączony do Rzeszy Niemieckiej. Granica z Generalną Gubernią przebiegała w Trzebini.
W czasie okupacji niemieckiej odbywała się masowa eksterminacja Żydów.
Nie przeżyła większość Żydów, przez co ilość mieszkańcow zmniejszyla się o 40%.
Miasto spod okupacji niemieckiej wyzwolone zostało 24 stycznia 1945 r. Rozpoczyna się odbudowa miasta, odbudowa gospodarki, szkolnictwa i zycia kulturalnego.

                             Chrzanów dzisiaj

                                     Aktualny plan miasta Chrzanowa - 2008 r.

                                 Chrzanowski rynek w 2008 roku

Rynek chrzanowski zachował swój średniowieczny układ urbanistyczny. Ma ksztalt kwadratu, a wokół rynku stoją pięknie odnowione kamieniczki z XIX i XX wieku. Od rynku wychodzą po dwie ulice z kazdego rogu: ul.Mickiewicza, Matejki (dawna ul.Sienkiewicza), Krakowska, Święktokrzyska, Kadłubek, 29 listopada (dawniej Kościelecka).

     

 

                

                                               Chrzanowski rynek w obiektywie

Z rynku, tuz przed kościolem, mozna skręcić w małą uliczkę J.Matejki. Dawniej ta ulica nazywala się ul.Henryka Sienkiewicza. Tutaj od 1946 pod nr 4  (na rogu budynku )mieszkaliśmy do 1950 r. Rodzice byli właścicielami sklepu spozywczo-kolonialnego. W budynku po drugiej stronie ulicy, obok sklepu papierniczego Palki, ojciec prowadził rozdzielnie gazet RUCH-u. Tego domu juz nie ma, jest wyburzony i zostala odsłonięta północna, piękna część Kościoła św. Mikołaja. Dzięki temu Kościól ten bardzo zyskal na swoim wyglądzie.

 

                     Widok na nasze dawne mieszkanie i sklep od strony zachodniej.

 Dom w którym mieszkalismy do stycznia 1950 r. od strony północnej, czyli od ulicy Gancarskiej.

Jedną z głównych ulic Chrzanowa jest ul.Mickiewicza, wychodząca z rynku na zachód   i dochodząca do ronda chrzanowskiego.

                      

                                                   Ulica Mickiewicza od rynku

  

        Z Rynku na ul.Mickiewicza                               ul.Mickiewicza - widok na Muzeum

 Przy niej to znajduje się kościół parafialny p.w. św. Mikołaja. Jest wiele pięknych, odnowionych kamieniczek. Przy tej ulicy pod nr 6, od roku około 1908 do wybuchu II-wojny światowej mój dziadek Wojciech Zmuda posiadał  sklep spozywczy z artykułami kolonialnymi. Jego córka Wanda Zmudowna, a moja mama prowadziła ten sklep po ukończeniu szkoły kupieckiej, a po wyjściu za mąz otrzymała go w wianie.

                                                

                               Dawny sklep dziadka i mamy przy ul.Mickiewicza 6

Tuz za Kościołem, od ul.Mickiewicza odchodzi ul.Woynarowskiej, dawniej nazywała się ul.Szkolną.   Przy tej uliczce mieściła się  Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Konopnickiej. Do tej szkoły chodziła moja mama w latach 1920 - 1927, a we wrześniu 1949 roku ja rozpoczęłam naukę w  I-szej klasie.  Nie ma juz tej szkoły. Jest tylko budynek , na którym wisi  tablica pamiątkowa.

                        Budynek dawnej SP2 im.M.Konpnickiej i tablica pamiątkowa

 Od ulicy A.Mickiewicza wychodzi Aleja Henryka (Loewenfelda), w okresie PRL'u nosila nazwę  Lenina. Po 1990 roku przywrócono dawną nazwę. Biegnie ona do Dworca PKP. Dawniej  w XIX i początkiem XX wieku Aleja Henryka była najszerszą ulicą w Chrzanowie i spełniała rolę miejskiej promenady. Obecnie przy niej znajdują się główne instytucje, biura, urzędy, banki, firmy oraz placowki handlowe i usługowe.

                                             Aleja Henryka w Chrzanowie.

Jednym z najstarszych i najcenniejszych zabytków w Chrzanowie jest Kościół p.w. Św. Mikołaja z XIII-XIV wieku.

                   Kościół od strony południowej , obok stara dzwonnica z XIII wieku

                                     

                                                      Kościół od północnej strony

                                        

                                               Widok na Kościól z rynku

Parafia Św.Mikolaja usytuowana jest w poblizu  Rynku, między ulicami Matejki (dawna ul.Sienkiewicza), Woynarowskiej (dawna ulica Szkolna), ul.Śląską i ulicą Mickiewicza. Kościół ten istnieje prawdopodobnie od XIIIw. Najpierw byl drewniany, a pózniej wybudowany z litego kamienia. O murowanym kościele pisal juz Jan Długosz. Mozliwe, ze murowany kościół postawiono w 1429 r. Pózniej w XVI wieku dobudowano południową kaplicę, w XVII wieku postawiono kaplicę św. Stanisława. Pod kościołem są 4 podziemia, w ktorych chowano szczątki wybitnych mieszczan. Kościół palił się 3 razy: 1646., 1726  i 1748 roku. Z dawnego kościoła pozostało prezbiterium, kaplica św.Stanisława i dzwonnica z XIII w. Kościół zbudowany jest  z kamienia pochodzącego z najblizszych okolic w stylu gotyckim i renesansowym. Najpierw przy kościele znajdowal się cmentarz, szpital i szkoła parafialna. W XVII wieku cmentarz parafialny przeniesiono na północne obrzeze Chrzanowa w kierunku Balina, a szpital do Kościelca. Dzisiejszy wygląd Kościola jest wynikiem gruntownej przebudowy w latach 1912-1921. W kościele tym znajdują się księgi parafialne urodzeń, chrztu, zawieranych małżeństw  i zgonów mieszkańców Chrzanowa od XIX wieku. Starsze księgi uległy zniszczeniu.

                                     O Muzeum Ziemi Chrzanowskiej

 Przy ulicy Śląskiej 13, w Parku,  w dawnym lamusie dworskim z końca XVI wieku, a póżniejszej siedzibie właścicieli Chrzanowa Ligęzów znajduje się Muzeum Ziemi Chrzanowskiej im. Ireny i Mieczysława Mazarakich, inicjatorów powstania tego muzeum. Mieczyslaw Mazaraki w roku 1948 wystąpil z projektem utworzenia muzeum na sesji Powiatowej Rady Narodowej .W 1956 roku powolany zostal  Komitet Organizacyjny Muzeum Ziemi Chrzanowskiej. Duze zasługi w gromadzeniu w gromadzeniu zbiorów mieli sami  uczniowie Liceum Ogólnokształcącego w Chrzanowie pod przewodnictwem prof. Mieczysława Mazarakiego. Otwarcie Muzeum nastąpiło dopiero 22 lipca 1960 r.  Znajdują się tu pamiątki po ostatnich właścicielach miasta Loewenfeldach, zbiory z historii regionu, eksponaty dotyczące zycia mieszkańców, kolekcje strojów ludowych, sprzętów domowych. jest równiez dział historyczno-archeologiczny z eksponatami dotyczącymi pradziejów regionu.

 

                       Muzeum Ziemi Chrzanowskiej im.Ireny i Mieczslawa Mazarakich

 Na uwagę zasługuje równiez piękny Park w poblizu Ronda Chrzanowskiego.

 To Park  mojego dzieciństwa. W tym Parku mieszkał przez wiele lat mój wujek Marian Zmuda z zoną Adą zd.Kramarz. Tutaj spędzilam wiele godzin na zabawach, spacerach z rodzicami i zbieraniu jesienią kasztanów. Mam nadzieję, ze jeszcze kiedyś tu wrocę.

                                          O rodzie Wacławowiczów

Skarbnicą wiedzy o mieszkańcach obecnego i dawnego Chrzanowa są księgi parafialne Kościoła p.w. Św. Mikołaja od 1800 roku. W księgach tych zachowały się wpisy o rodzinie Wacławowiczów.Pierwszy, najstarszy wpis jest o Pawle Wacławowiczu urodzonym w 1810 /1811 roku (wpis nieczytelny), zmarłym na zapalenie płuc 29 stycznia 1879 r. i jego żonie Annie z Kulów urodzonej w 1818 r., a zmarłej  3 listopada 1881 r. z powodu choroby nowotworowej. Mieszkali w Chrzanowie Kroczymiechu  i zajmowali się uprawą roli. W latach 50-tych XX wieku istanial jeszcze dom w , ktorym mieszkali.   Obecnie Kroczymiech wygląda zupelnie inaczej. Przy drodze pobudowane są domy nowych właścicieli. Powstalo wiele małych zakladow produkcyjnych  i prywatnych firm usługowych.  Trudno mi było poznać Kroczymiech, w ktorym bywałam u mojej matki chrzestnej Stanislawy Bytomskiej, u Bydlińskich, czy u Kulów, gdzie częstowano nas wspaniały kwaśnym mlekiem wyniesionym z piwnicy w ogromnym garnku glinianym.  Z wielką trudnością odnalazłam miejsce, gdzie kiedyś rozciągała sie posiadlość ziemska Wacławowiczów. Gdzie przyszedł na świat mój pradziadek Franciszek Wacławowicz, gdzie urodziła się moja babcia Franciszka Stanislawa i jej rodzeństwo.   Tam tez po ślubie z Franciszką mieszkał  mój dziadek Wojciech Zmuda i na świat przyszedł ich pierworodny syn Marian. Tam szczęśliwe dzieciństwo spędziła moja mama Wanda Zmudówna.     

              Nowy Kroczymiech                                        Droga z Libiąza do Chrzanowa

  

        Dawna posiadłość  Kulów                                Dawna posiadłość Wacławowiczów

                 Jan i Domicela Wacławowiczowie

Najstarszym synem Pawła i Anny Waclawowiczów był  Jan urodzony w 1826 roku. Został wysłany na studia do Krakowa. Ukończył wydział prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.Piastowal urząd  V-ce Dyrektora Hipoteki m.Krakowa. Ożeniony  z Domicelą z Kubistkow. Oboje pochowani na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Do dzisiaj zachował się ich pomnik nagrobny. 

           Pomnik Jana i Domiceli Wacławowiczów

Ich synem był Kazimierz Jan, który poszedł w ślady ojca i ukończył prawo na Uniwersytecie Jagielońskim. Piastowal potem stanowisko sędziego w Sądzie Okręgowym m.Krakowa, a następnie stanowisko sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie. W czasie okupacji niemieckiej zostaje pozbawiony przez Niemców mieszkania . Przychodzi mu z pomocą przyjaciej z młodzieńczych lat biskup Adam Sapiecha i pozwala mu zamieszkać  wraz z małzonką w jednych z krakowskich zakonów. Po wyzwoleniu musi opuścić zakon.  W 1946 roku wyjezdza do Mszany Dolnej i tam bezpotomnie umiera około 1955 roku.

                              Kazimierz  Jan Wacławowicz

Franciszek i Katarzyna Waclawowiczowie (moi pradziadowie)

Drugim z kolei synem Pawła był Franciszek, ożeniony z Katarzyną , córką Jana Dąbka i Heleny Badury. Franciszek pozostał na ojcowiżnie i prowadzil gospodarstwo po ojcu.

Nieznane są losy trzeciego dziecka Pawła, córki Anny Wacławowiczównej urodzonej  dn. 15 listopada 1857 roku w Chrzanowie-Kroczymiechu .

Franciszek i Katarzyna Wacławowiczowie mieli troje dzieci: Franciszkę Stanisławę (moją babcię) i blizniaki: Pawła Jana i Honoratę Agatę. 

         Franciszka                         Paweł                             Honorata

Franciszek umiera w 1903 r. na atak serca, , a dwa lata póżniej odchodzi jego żona (przyczyna zgonu nowotwór złośliwy ) pozostawiając nieletnie dzieci. Najstarsza Franciszka ma 15 lat, a bliźniaki Paweł i Honorata po 8 lat. Prowadzeniem gospodarstwa i wychowaniem rodzeństwa zajmuje się wtedy najstarsza Franciszka. Otrzymują oni wyrokiem sądu kuratora (opiekuna), którym zostaje mecenas Czaplewski. W roku 1909 Franciszka wychodzi za mąż za kupca Wojciecha Żmudę. Teraz opiekę nad nieletnią Honoratą przejmuje Wojciech Żmuda, a nad Pawłem, aż do uzyskania pełnoletności stryj Kazimierz Waclawowicz. Zabiera małoletniego Pawła do Krakowa. W Krakowie posyła go do szkół, najpierw do szkoły wydziałowej, a następnie do wyższej szkoły przemyslowej. Po 2 latach  Paweł wyjeżdża do Wiednia do rodziny Wojciecha Zmudy, gdzie przygotowuje się do studiowania w Wyższej Szkole Przemysłowej. Wybuch I-szej  wojny światowej zaskoczył go w Wiedniu. Jako ochotnik wstępuje  w 1914 r. do Legionów Polskich w Wiedniu, i bierze udzial w walkach.  W 1918 r.przydzielony zostaje do Legionow formowanych w Chrzanowie.                                                                                                       

 W latach 1923 – 1925 w Toruniu kończy Szkolę Oficerską dla podchorązych i zostaje oficerem służby czynnej. Mianowany podporucznikiem,  następnie otrzymuje stopień porucznika.   W roku 1928 r. żeni się w Zaleszczykach z Bronisławą z.d. Schroeiber , z którą doczekał się trojga dzieci: Stanisławę, Janinę i Kazimierza.

                   Małzonka Pawła z dziećmi

Paweł Wacławowicz został odznaczony Medalem Pamięci za Wojnę 1918/21, Medalem Dziesięciolecia Niepodległości, w 1931 przyznano mu Krzyż Niepodległości. 19 marca 1937 roku  jako kapitan piechoty ze starszeństwem, zastępca oficera mobilizacyjnego 79 pułku piechoty zostaje odznaczony Srebrnym krzyzem Zasługi.

         Zdjęcia nadeslane z Centralnego Archiwum Wojskowego

Kapitan Paweł Jan Wacławowicz oficer Wojska Polskiego bierze  czynny udział w kampanii wrześniowej w 1939 roku. Był dowódca I-szej Kampanii Samodzielnego Batalionu 179 , walczył w bitwie nad Bzurą rozegranej w dniach 9-22 września 1939 r, a następnie w Woli Gułowskiej dnia 5.10. 1939 r.. Tam zostaje ranny i dostaje się do niewoli niemieckiej do Stalagu XII A w Bad Sulzbach (północna Bawaria), potem do Oflagu VII C w Laufen, a następnie do  Oflagu II C w Woldenberg. 

                   Kapitan Jan Paweł Wacławowicz w Offlagu

Po wyzwoleniu wraca do Polski w czerwcu 1946 r.Osiada w Kudowie . Tam w roku 1947 (1948) jako oficer WP zostaje aresztowany  przez władze Polski Ludowej i osadzony w więzieniu.  Po wyjściu z więzienia jego zdrowie jest mocno nadszarpnięte i zaczyna chorować. Stara się o uzyskanie renty inwalidzkiej. Niestety, renty tej nie doczekal i umiera 8 czerwca w 1958 roku we Wrocławiu. 

A jak potoczyły się losy rodzeństwa Pawła?

Franciszka Stanisława miała z Wojciechem Żmudą dwoje dzieci: Mariana (ur.1909 r.) i Wandę (ur.w 1913 r.).

      Franciszka z męzem i dziećmi

Wiosną w 1918 roku  nastąpła pierwsza fala pandemii grypy zwanej hiszpanką, druga fala pandemii dociera we wrześniu do Chrzanowa i 27 września 1918 r. umiera Franciszka zarażając się tą straszną chorobą. Wojciech Żmuda w 1920 r. żeni się ponownie z młodszą siostrą Franciszki Honoratą. W roku 1921 przychodzi na świat syn Zdzisław, a 3 lata póżniej w 1924 roku Stanisław.

 Wojciech Zmuda z synami z drugiego małzeństwa: Zdzisławem i Stanisławem