Motto:

„Kto historii nie wie

i w niej się nie kocha

jest jak dziecię, które

ojca i matki nie zna”

           Piotr Skarga

                               Dzieje

                                      Rodu Żmudów

                                       wywodzących się z Marcyporęby

                                                     pow.Wadowice

                                                           Leliwa                                                                                                                  

                  Opis herbu:

W polu błękitnym lub czerwonym, półksiężyc złoty rogami do góry obrócony, nad nim sześciopromienna gwiazda złota.

 W klejnocie siedem piór pawich.

Księżyc został dodany do herbu po Pokoju Toruńskim w 1466 roku, a po bitwie pod Cecorą w 1620 i Chocimem w 1621 roku dodano trzy gwiazdy.   

Herb Leliwa należy do najstarszych herbów polskich, ale znajduje się również w systemach heraldycznych Niemiec, Węgier, Holandii i.in. państw. Rodowodem Leliwitów zajmowało się wielu historyków np. Jan Długosz, który był zwolennikiem obcego pochodzenia. Zwolennicy rdzennego pochodzenia herbu wskazują przede wszystkim na typowo słowiańską nazwę herbu.  Np. Adam Mickiewicz łączył nazwę Leliwa z pogańskimi bóstwami Lele i Polele. Jedno jest pewne, że jest to herb rycerski przyznawany rycerzom za wyróżnienie się walecznością w bitwach w obronie Ojczyzny.  Nazwisko Żmuda wymienione jest w opisie herbu Leliwa .

                 Pochodzenie etymologiczne nazwiska.

Nazwisko Żmuda wg Jarosława Macieja Zawadzkiego  w książce „1000 najpopularniejszych nazwisk w Polsce” od staropolskiego oznacza ;

Żmuda – gaduła nudziarz, pleciuga; osoba marnująca czas;

Żmudzin ,mieszkaniec Żmudzi; itp.muda jest bardzo popularne.

Występowanie nazwiska Zmuda w Polsce:

W Polsce jest 9972 osoby o nazwisku Żmuda. Zamieszkują oni w 3818 róznych powiatach i miastach. Najwięcej zameldowanych jest w Krakowie (495). Dalsze powiaty/miasta/ ze szczególnie duzą ilością osób o tym  nazwisku to:

Oświęcim          (405)

m.Kraków         (365)

Dębica               (283)

Mielec                (221)

Wadowice         (216)

Warszawa         (207)

Ryki                   (204)

Zawiercie          (193)

m.Lublin            (193)

Dane liczbowe zaprezentowane pochodzą ze „Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych” pod redakcją Prof. Kazimierza Rymuta, wydanego w wersji tradycyjnej przez Instytut Języka Polskiego PAN w Krakowie oraz z internetowej wersji te pozycji przedstawionej przez portal http://www.moikrewni.pl.

Słownik ten prezentuje występowanie nazwiska w Polsce na początku lat 90-tych XX wieku. Dane zaczerpnięte są z systemu PESEL. Podział Polski wg województw jest sprzed 1998 r. (49 wojewodztw).

Nazwiska w Polsce zaczęły być używane najpierw przez szlachtę na przełomie XV i XVI wieku. Były one tworzone od miejscowości, z których pochodzili, narodowości, czy zamieszkiwanych regionów np. Jan z Czarnolasu, Polak, Rusin, Żmuda, Góral i.t.p.

Można sądzić, że przodek rodziny Żmudów pochodził ze Żmudzi. Prawdopodobnie brał czynny udział  w bitwie pod Grunwaldem i pod Cecorą czy Chocimem, a za wyróżnienie się w walce otrzymał ziemię od Władysława Jagiełły . Na tej ziemi założył swoją rodzinę.

 Kolebką mojej rodziny Zmudów jest Marcyporęba, połozona w województwie małopolskim, w powiecie  wadowickim , w gminie Brzeznica. Pierwsze wzmianki o Marcyporębie pochodzą z 1335 r. Marcyporęba posiada wiele zabytków. Jednym z nich jest kościól św. Marcina należącej do dziekanatu Wadowice i archidiecezji krakowskiej, a pochodzący z 1335 roku (obecny kościół konserwowany był w 1677 roku).  W tym to kościele zachowały się wpisy w księgach parafialnych dotyczące  rodziny Żmudów z XVIII wieku.

                                                

                                   Kościół św. Marcina w Marcyporębie

                           Marcyporęba stała się kolebką rodziny Żmudów.

                                     Marcyporęba – widok ogólny

 

 

  

           Widoki z Marcyporęby w obiektywie Stanisława Chmelika

                                     wnuka Wojciecha Żmudy.

                           

Franciszek Zmuda, najstarszy z rodziny Żmudów, o którym zachowały się wpisy  w księgach parafialnych Kościoła Św. Marcina w Marcyporębie, był urodzony około 1780-85 roku i ożeniony z Anna zd.Medoń.

Dalej patrz :  Drzewo Genealogiczne Rodziny Żmudów.

                                       Dom Zmudów w Marcyporębie

Ten dom, wybudowany z litego kamienia, prawdopodobnie przez ojca Franciszka Żmudy, prawie 300 lat temu, stał się domem rodzinnym wielu pokoleń Zmudów. Potem ten dom był kilkakrotnie przebudowywany. W tej chwili mieszka w nim Stanisław Żmuda,  prapraprawnuk Franciszka Żmudy.

Franciszek Zmuda miał ze swoją zona Anną Medoniówną syna Jana urodzonego w 1815  roku. Tenże  Jan Zmuda, ożeniony z Anną zd. Bolek miał syna Stefana, urodzonego 26 grudnia 1836 r.                                                                                       Stefan Zmuda miał ze swoją pierwszą zoną Marianną zd. Widur ( Widór) dziesięcioro dzieci. Najstarszym synem był Jan urodz. 18.04.1863 r.

                      

                      

Stefanowi i Mariannie Żmudom najpierw  urodziły się blizniaki: Jan i Wojciech. Wojciech umiera zaraz po porodzie. W wieku dziecięcym umiera jeszcze Waleria i Ignacy. Przedostatnie dziecko z Marianną to Wojciech urodzony 11.04.1880 r. który był moim dziadkiem.            

Stefan Żmuda po śmierci swojej pierwszej żony Marianny żeni się powtórnie z Zofią zd. Kulig i ma z nią jeszcze dwóch synów. W Marcyporębie pozostaje najstarszy  syn Jan i dwie jego siostry Anna i Maria. Tam wychodzą za maz i zakladają swoje rodziny.                                                                                                                                                                                  

Część dzieci musiała opuścić rodzinne strony by szukać szczęścia i chleba gdzie indziej. Wyjeżdżają do innych miast, krajow, ale zawsze starają się utrzymywać ze sobą kontakt przynajmniej listowny.

Józef i Franciszek wyemigrowali do Wiednia. Józef z zawodu był malarzem, w młodości pobierał nauki u mistrza Jana Matejki. Malował sceny historyczne i religijne.

       Józef Żmuda s.Stefana Żmudy i Marianny Widurzanki.

                                   

                  Obraz namalowany przez Józefa Zmudę                                                              

Zachowała się liczna korespondencja Franciszka  i Józefa Żmudy ze swoim bratem Wojciechem Żmudą, który pozostał w kraju. Jedną z nich jest kartka własnoręcznie wykonana przez autora listu, czyli Józefa Żmudę:

      

      

                 Na awersie profil Józefa Zmudy wycięty wlasnoręcznie.

Bardzo światłym i wykształconym czlowiekiem był Franciszek Żmuda brat Jozefa.

                                 

     Franciszek Żmuda s.Stefana i Marianny zd.Widur

W młodości przebywal w Wiedniu, gdzie otrzymał Doktorat Prawa Niemieckiego. We Wiedniu zdobył gruntowne wykształcenie, także w dziedzinie ekonomii i finansów. Po pierwszej wojnie światowej wrócił do kraju.

                

                                 Kopia Dyplomu Franciszka Zmudy

Antoni syn Stefana ,z drugiego małżeństwa z Zofią Kulig, wyjechal do USA, co przez pewien czas było rodzinną tajemnicą.

                Antoni z kolegami - zdjęcie z Chicago.

Wincenty urodz. w 1877 roku, wyjeżdża do Krakowa, tam uczy się krawiectwa. Z czasem otwiera własny zakład krawiecki w Krakowie przy ul.Św.Jana.

Najmłodszy z syn Stefana i Marianny Żmudów, Wojciech, urodz.1880 r. wybiera zawód kupca. Otwiera sklep spożywczy z artykulami komunalnymi w Marcyporębie, potem wyjeżdża do Sanoką i tam zakłada sklep. Interes nie idzie najlepiej.

                                                        Sklep w Sanoku

Wraca i osiada w  Chrzanowie, tutaj  otwiera sklep z artykułami kolonialnymi przy Al. Mickiewicza., który zaczyna dobrze prosperować. Zapoznaje pannę Franciszkę Wacławowiczównę, sierotę, mieszkającą w Chrzanowie-Kroczymiechu, wraz z dwojgiem młodszego rodzeństwa, bliżniakami Honorata i Pawłem. Wojciech  8.05.1909  roku  bierze ślub z Franciszką w Kościele p.w. Św.Mikołaja w Chrzanowie.

              Ślub Wojciecha Żmudy z Franciszką Stanisławą Wacławowiczówną

Młodzi wraz z  rodzeństwem Franciszki najpierw mieszkają w Kroczymiechu na ojcowiznie  Wacławowiczów. Wojciech przjmuje opiekę prawną nad nieletnią siostrą Franciszki, Honoratą, a prawnym opiekunem Pawła zostaje jego stryj sędzia Kazimierz Wacławowicz z Krakowa. Zabiera Pawła do siebie i w Krakowie posyła go do szkół. Z Franciszką Wojciech ma dwoje dzieci ; Mariana i Wandę.

                                        Żmudowie z dziećmi; Marianem i Wandą.

26 września 1918 roku, po krótkiej chorobie umiera Franciszka na grypę zwaną "hiszpanką". Wojciech w 1920 roku żeni się  z siostrą Franciszki, Honorata Waclawowiczówną  I ma z nią dwóch synów: Zdzisława I Stanisława. Kiedy w Chrzanowie na Katach po pierwszej wojnie światowej zostaje ponownie uruchomiona kopalnia rud cynku i ołowiu "Matylda",  Wojciech sprzedaje ojcowiznę Waclawowiczów, spłaca brata małzonki Pawła Wacławowicza i kupuje dom na Kątach. W domu tym otwiera sklep z salą konsumpcyjną wynajmowaną na wesela i inne zabawy.

                    Wojciech z żoną Honoratą przed domem i sklepem na Kątach.    

Wojciech Żmuda ma jeszcze pod opieką bratanków Stefana i Wojciecha, synów najstarszego brata Jana. Pomaga im finansowo w zdobyciu wykształcenia.  

W tym czasie Wojciechowi dobrze się powodzi, prowadzi równolegle dwa sklepy, jeden w Chrzanowie przy.Al.Mickiewicza i drugi na Kątach. Szczęście nie trwa długo, żona Honorata zaczyna chorować i umiera  16.10.1934 roku. Wojciech zostaje sam z dwoma nieletnimi synami.

W prowadzeniu domu, sklepu w Chrzanowie i wychowaniu synów, zwłaszcza najmłodszego 10-letniego syna Stanislawa, pomaga mu córka Wanda. Syn Zdzisław po skończeniu szkoły podstawowej uczęszcza do Gimnazjum Kupieckiego w Chrzanowie, a po uzyskaniu dojrzalości przenosi się na Śląsk i tam zakłada swoją rodzinę. Wojciech nie chce juz się żenić ponownie . Na Kątach  mieszka najpierw z rodziną córki, a pózniej z rodziną najmłodszego syna Stanisława.

Umiera 28.04.1959 roku w Chrzanowskim szpitalu, przyczyna zgonu: zapalenie płuc. Zostaje pochowany na cmentarzu parafialnym w Chrzanowie.

                                             

                          Rok 1959 r. -w dniu Wszystkich Świetych przy grobie córka Wanda

                                                            z męzem i synem Stanisławem.